رفيع بن ليث عازم خراسان شد . هارون الرشيد در اين هنگام در شهر رقه ، در كنار فرات بود و پس از اطلاع از حوادث خراسان به رغم كسالتى كه داشت بر اين سفر اصرار ورزيد ، زيرا بيم داشت قيام از خراسان به ساير نواحى گسترش يابد . هارون در حالى كه از بيمارى رنج مىبرد از رقه بيرون آمد و از طريق بغداد و همدان و رى عازم خراسان شد و در طول مسيرش شهرهاى سمنان ، دامغان ، بسطام ، سبزوار ، نيشابور و طوس را طى كرد ، اما چون در شهر طوس بيماريش شدت يافت در منزل حميد بن قحطبهء طائى جان سپرد و در همان جا مدفون شد . با مرگ هارون الرشيد ، محمّد امين در بغداد قدرت را در دست گرفت . اما به زودى بر اثر تحريك مخالفان مأمون كه در اين زمان زير نظر برادرش بر نيمهء شرقى قلمرو عباسى حكومت مىكرد وصيت پدرش را ناديده گرفت و فرزند شيرخوارش موسى را به جانشينى انتخاب كرد و در پى نقشه‌اى طراحى شده از مأمون خواست تا عازم خراسان شود . مأمون به توصيهء فضل بن سهل از اين اقدام امتناع كرد . امين از اقدام مأمون خشمگين شد و نام مأمون را از ولايتعهدى برانداخت و براى فرزند شيرخوارش ، موسى بيعت گرفت . مأمون با شنيدن اين خبر ، خود را امير المؤمنين خواند و بر ضد برادرش شوريد ، جنگهاى سخت و خونين فرزندان هارون الرشيد با يارى طاهر بن حسين ( ذو اليمينين ) ، هرثمة بن اعين ، و فضل بن سهل ذو الرئاستين منجر به پيروزى مأمون شد . در سال 182 هنگامى كه هارون براى امين از مردم بيعت گرفت و قرار شد مأمون بعد از امين خلافت را به عهده گيرد ، مأمون بر اساس رسم كهن و ديرينه‌اى ، به ايالت شرقى قلمرو عبّاسى آمده و به عنوان حكمران در خراسان ماند . مادر مأمون كنيزى از بادغيس خراسان بود ، اين موضوع اگر چه بعدها منشأ اختلافات و تحوّلات سياسى در حكومت عباسى شد ، اما در استحكام پايگاه مردمى مأمون در خراسان نقش بسزايى داشت . « 110 »

--> ( 110 ) - طبرى ، تاريخ طبرى ، ( چاپ بيروت ) ، 5 / 122 ، 128 ، 132 ، 137 ، 138 و ( چاپ تهران ) ، 13 / 5629 ، 60 - 5659 ؛ ابن اثير ، الكامل فى التاريخ ، ( چاپ بيروت ) ، 4 / 147 ، 153 ، 158 ، - 162 ، 172 و ( چاپ تهران ) ، 10 / 248 ، 256 ، 270 ، 289 ؛ مسعودى ، مروج الذهب ، 2 / 2 - 401 ، 404 ، 418 ، 422 و 440 ؛ يعقوبى ، تاريخ يعقوبى ، 2 / 461 ، 2 467 ، 469 ؛ حمد اللّه مستوفى ، تاريخ برگزيده ، ص 205 ، 311 ؛ ابن طقطقى ، تاريخ فخرى ، ص 1 - 300 ؛ دينورى ، اخبار الطوال ، 443 - 433 و همچنين حسين على ممتحن ، نهضت شعوبيه ، فصل دوازدهم و بيستم .